huis van het werk

mei, 2021

Skills & talent

De arbeidsmarkt van de toekomst is skills-gericht

Over dr. Jos Sanders Dr. Jos Sanders is sinds 2018 lector Leren tijdens de Beroepsloopbaan bij het Kenniscentrum Kwaliteit van Leren aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN). Na een studie Personeelswetenschappen aan de Universiteit van Tilburg werkte hij van 1998-2004 als onderzoeker voor het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt aan de Universiteit Maastricht. Van 2004-2018 was hij werkzaam voor TNO als (senior) onderzoeker. Sanders promoveerde in 2016 op onderzoek naar de verduurzaming van de inzetbaarheid van laaggekwalificeerde werknemers aan de Universiteit Maastricht. » DR. JOS SANDERS IS SPREKER TIJDENS HUIS VAN HET WERK STRATEGISCH OP 10 JUNI 2021.

Met skills-gericht denken kunnen we de transities op de arbeidsmarkt van de toekomst soepeler laten verlopen, voor werknemers én werkgevers. Ook vanuit duurzame inzetbaarheid en duurzaam werkgeverschap bezien wordt het een factor van belang. Dr. Jos Sanders, lector Leren tijdens de Beroepsloopbaan aan de HAN en senior research scientist bij TNO, vertelt hoe skills-gericht denken werkt.

Skills zijn de vaardigheden die je nodig hebt om een functie op een goede manier te vervullen. Die kun je verworven hebben tijdens een formele opleiding, waarvoor je een certificaat of diploma hebt ontvangen, maar ook tijdens je loopbaan of met activiteiten buiten het werk. Kijken naar iemands skills in plaats van alleen maar naar diploma’s geeft dus een breder en actueler beeld van wat mensen kunnen. Juist nu is dat van groot belang, zegt Jos Sanders. ‘De wereld om ons heen verandert snel. We hebben met verschillende ontwikkelingen te maken. Zo vergrijst de samenleving: we leven langer en werken ook langer door. Hoe langer de loopbaan, des te groter de kans dat je overstapt naar een geheel nieuwe functie of andere sector. Dan is het belangrijk dat je gemakkelijk binnen de arbeidsmarkt kunt “reizen”. Verder kijken dan alleen diploma’s helpt daarbij – anders blijven je mogelijkheden vaak beperkt door dat ene papiertje dat je jaren geleden behaalde.’ ‘Tegelijkertijd hebben we steeds meer te maken met disrupties op de arbeidsmarkt, waardoor de vraag naar arbeid plotseling verandert. Denk aan de energietransitie en de nieuwe functies die dat met zich meebrengt. Of aan de coronapandemie, waardoor er tijdelijk veel minder vraag is naar piloten en stewardessen. Ook dan is het goed als de overstap naar ander werk zo makkelijk mogelijk is. Tot slot verandert het werk zelf ook steeds sneller. Als de functie-inhoud verandert, verandert ook de skills-set die je daarvoor nodig hebt en leer je nieuwe dingen bij. Dat wil je ook op een of ander manier in kaart brengen.’ Arbeidspotentieel vergroten De lineaire loopbaan – school, werken, pensioen – raakt achterhaald, stelt ook het World Economic Forum (WEF) in een white-paper uit 2019. Hierin worden skills aangeduid als de nieuwe ‘munteenheid’ op de arbeidsmarkt. Het WEF ziet het skills-gericht denken als een aanvulling op het huidige systeem van alleen diploma’s, dat volgens het instituut zijn langste tijd heeft gehad. Er kleven ook nogal wat nadelen aan dat systeem van diploma’s, zegt Sanders: ‘Diploma’s verouderen snel. Zij zeggen iets over de kennis en skills die je op het moment van behalen had, maar niets over je actuele kennis en skills. Het duurt ook lang voordat je er een hebt – voor een universitaire of hbo-studie moet je minimaal vier jaar uittrekken. Bovendien is een diploma of certificaat halen niet voor iedereen weggelegd. Het systeem sluit mensen uit, bijvoorbeeld als zij examenvrees hebben of niet zo goed met theorie kunnen omgaan. Daarmee sluiten we als samenleving een deel van het arbeidspotentieel uit. Dat is zeker in deze tijd van krapte op de arbeidsmarkt niet wenselijk.’ De oplossing die het WEF voorstaat – de skills-based arbeidsmarkt – speelt ook veel beter in op een loopbaan die veel overstappen kent. Sanders: ‘Met een skills-based aanpak wordt het arbeidspotentieel groter. Dat is van belang voor werkgevers, zeker in sectoren waarin we nu krapte zien zoals de techniek, de zorg en het onderwijs. Het draagt bij aan de instroom en de doorstroom van mensen. Tegelijkertijd is het ook van waarde bij de uitstroom van medewerkers, om mensen meer perspectief te bieden op de arbeidsmarkt. Daarmee ligt het in het verlengde van leven lang ontwikkelen, waarin door onder andere de overheid fors wordt geïnvesteerd.’ Als voorbeeld noemt Sanders het project waarin hij samen met kenniscentrum Volandis en TNO werkt aan een digitaal skills-paspoort. ‘Er doet een betonboorbedrijf aan mee. Beton boren is fysiek zwaar werk, dat je niet tot je pensioen kunt volhouden. Het bedrijf moet dus al eerder afscheid nemen van een grote groep werknemers. Veel bedrijven zouden dan een beroep doen op de Zwaar werk-regeling of medewerkers arbeidsongeschikt laten verklaren. Dit bedrijf wil juist mensen helpen om elders hun loopbaan voort te zetten. Een skills-paspoort dat aangeeft wat zij bij het bedrijf hebben geleerd, helpt daarbij.‘ Completer beeld Maar hoe breng je zo’n skills-set goed in kaart? Sanders: ‘De skills-set kun je zien als een cirkel met drie ringen. In de buitenste ring vind je de skills waarvoor je harde bewijzen kunt overleggen, zoals diploma’s of certificaten. De daaropvolgende ring bestaat uit skills waarvoor er semi-harde bewijzen zijn – denk aan urenbrieven en weekstaten, of verslagen van functioneringsgesprekken. In de kern vind je skills waarbij je eigen inschatting als basis dient, al dan niet getoetst door anderen. Dat moet je breed zien: als je in je vrije tijd penningmeester bent van de lokale sportvereniging, heb je financiële skills. Met het skills-gericht denken komen dergelijke skills ook in beeld, ook al gebruik je ze niet in je werk. Zo krijg je een veel completer beeld van wat iemand wel en niet kan.’ Belangrijk daarbij is dat er overeenstemming is over de definitie van individuele skills, oftewel de skills-taxonomie of -ontologie, zegt Sanders. ‘Daar worden nu verschillende systemen voor gebruikt, bijvoorbeeld het Europese ESCO of het Nederlandse CompetentNL, dat nog in ontwikkeling is bij onder andere UWV. Het is belangrijk om daarover afspraken te maken en één gemeenschappelijke “taal” te hebben waarmee we over skills en de arbeidsmarkt kunnen praten. Zo ver zijn we helaas nog niet, maar er wordt dus hard aan gewerkt. Eind 2021 zouden de eerste experimenten met CompetentNL kunnen starten.’ Beter gebruik van menselijk kapitaal Beter inzicht krijgen in de skills-set van medewerkers is volgens Sanders niet alleen van belang om reizen over de arbeidsmarkt makkelijker te maken. Het draagt ook bij aan duurzame inzetbaarheid én beter gebruik van het menselijk kapitaal in een organisatie. ‘Het in kaart brengen en zichtbaar maken van iemands actuele skills-set geeft mensen meer vertrouwen in het eigen ontwikkelingsvermogen. Daardoor ontstaat meer animo om scholing te blijven volgen en dat vergroot weer de waarde voor een werkgever én de eigenwaarde. Skills-gericht denken kan dus een belangrijke bijdrage leveren aan de duurzame inzetbaarheid, vooral van mensen met weinig of géén diploma’s. Tegelijkertijd laat het zien dat werken waardevol is, dat je leert door werkervaring. Dat zorgt voor een algeheel positievere kijk op werk.’ ‘Onderzoek van TNO laat zien dat 35% van alle werknemers aangeeft dat zij niet alle kennis en kunde die ze bezitten in hun functie benutten. En dat is natuurlijk zonde. Het is net alsof je als ondernemer een machinepark hebt staan dat je maar voor 65% gebruikt. Dan zouden alle alarmbellen meteen gaan rinkelen. En met menselijk kapitaal zou dat ook zo moeten zijn. Weten wat je aan skills in huis hebt, helpt je om als werkgever beter te schakelen en de operatie flexibeler op te schalen.” «

  • Duurzame inzetbaarheid:
  • Bijna 9 op de 10 werknemers schatten hun eigen employability (zeer) hoog in.
  • 6 op de 10 werknemers geven aan dat de aansluiting van kennis en vaardigheden goed is.
  • Ruim 71% denkt gemakkelijk een nieuwe baan bij een andere werkgever te kunnen krijgen.
  • 55-plussers zijn minder positief: 40% denkt snel elders aan de slag te kunnen.

Bron: Nationale enquête arbeidsomstandigheden 2019 - resultaten in vogelvlucht, TNO, mei 2020

HUIS VAN HET WERK STRATEGISCH ONLINE SKILLS & TALENT Donderdag 10 juni tijd: 14.00 - 16.15 uur Sprekers: DR. JOS SANDERS Lector 'Leren tijdens de beroepsloopbaan' aan de HAN MCDONALD’S Ineke Jeuster, Director People JUMBO MONIQUE Monique Ravenstijn, eigenaar GOODZO Anna Noorda, General Manager

© 2021 Huis van het Werk. Concept en realisatie: Storytelling2025. All rights reserved.

image